Xã Thanh Miện

     Trong xã hội văn minh, tự do ngôn luận là một trong những quyền cơ bản của con người, gắn liền với tiến trình phát triển dân chủ và bảo đảm quyền công dân. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, khi thông tin sai lệch, xuyên tạc, thậm chí bịa đặt được núp dưới danh nghĩa “quyền được nói”, đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải nhận diện rõ ranh giới giữa quyền chính đáng và sự lạm dụng, giữa phản biện mang tính xây dựng và hành vi xuyên tạc. 

     Tự do ngôn luận là giá trị tiến bộ, nhưng không phải là “tấm giấy thông hành” cho mọi phát ngôn bất chấp đúng - sai, thật - giả. Khi bị hiểu sai hoặc cố tình bóp méo, quyền này không còn là nền tảng của dân chủ mà có thể trở thành công cụ gây nhiễu loạn nhận thức, làm suy giảm niềm tin xã hội. Do đó, việc xác lập rõ ràng ranh giới giữa tự do ngôn luận và hành vi lợi dụng tự do ngôn luận là điều kiện quan trọng để bảo vệ một môi trường thông tin lành mạnh. Lịch sử phát triển của nhân loại khẳng định, tự do ngôn luận chưa bao giờ là một quyền tuyệt đối. Tự do không đồng nghĩa với tùy tiện, mà phải được thực hiện trong khuôn khổ các chuẩn mực nhằm bảo đảm sự ổn định và phát triển của xã hội. Tuy nhiên, hiện nay vẫn tồn tại xu hướng tuyệt đối hóa quyền này, coi đó là quyền vô hạn, cho phép cá nhân phát ngôn bất chấp hậu quả. Cách hiểu lệch lạc này tiềm ẩn nguy cơ làm suy yếu chính nền tảng của tự do, khi thông tin sai lệch và thông tin có giá trị bị đánh đồng, tạo ra môi trường hỗn loạn về nhận thức. Về mặt lý luận, tự do phải gắn với nhận thức và hành động phù hợp với quy luật khách quan. Điều đó đồng nghĩa, không thể nhân danh tự do để phủ nhận sự thật. Khi phát ngôn tách rời sự thật, đó không còn là biểu hiện của tự do mà là sự tùy tiện, gây tác động tiêu cực đến xã hội. Thực tiễn cũng khẳng định, quyền tự do ngôn luận cần được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với trách nhiệm xã hội. Việc phát huy dân chủ phải đi đôi với giữ vững kỷ cương, pháp luật và ổn định xã hội. Đây không phải là sự hạn chế quyền, mà là điều kiện để quyền được thực thi đúng bản chất, trở thành động lực cho sự phát triển.

     Đáng chú ý, trong bối cảnh không gian mạng phát triển mạnh mẽ, sự biến dạng của tự do ngôn luận ngày càng thể hiện rõ. Nhiều thông tin chưa được kiểm chứng đã bị “định hướng” bằng các tiêu đề giật gân, nội dung cắt xén hoặc hình ảnh tách khỏi bối cảnh. Có những phát ngôn chỉ bị trích dẫn một phần nhưng đủ làm thay đổi hoàn toàn ý nghĩa ban đầu; có những câu chuyện đời sống bị “kịch tính hóa” nhằm dẫn dắt dư luận theo hướng tiêu cực. Khi thông tin sai lệch được lặp lại với tần suất cao, xuất hiện từ nhiều nguồn khác nhau, dễ tạo ra ảo giác về sự thật, thậm chí hình thành “đồng thuận giả” trong xã hội. Đáng lo ngại hơn, một số chiến dịch thông tin có tổ chức từ các thế lực thù địch, phản động đã lợi dụng đặc điểm này để lan truyền nội dung xuyên tạc với nhiều hình thức khác nhau, hướng tới các nhóm công chúng cụ thể. Bên cạnh đó, cơ chế thuật toán của các nền tảng số thường ưu tiên nội dung có khả năng tạo tương tác cao, trong đó có những thông tin gây tranh cãi, kích thích cảm xúc hoặc mang tính cực đoan. Điều này vô hình trung tạo điều kiện để thông tin sai lệch lan truyền nhanh hơn thông tin chính xác, gây khó khăn cho việc định hướng dư luận. Mục tiêu của các thủ đoạn này không chỉ dừng lại ở việc khiến công chúng tin vào thông tin sai, mà nguy hiểm hơn là làm suy giảm niềm tin vào thông tin đúng, từ đó làm suy yếu nền tảng đồng thuận xã hội. Trong bối cảnh đó, việc giữ vững kỷ cương thông tin trở thành yêu cầu cấp thiết. Quyền tự do ngôn luận luôn được pháp luật bảo vệ, song việc thực hiện quyền này không được xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác. Đây là cơ sở quan trọng nhằm bảo đảm quyền tự do ngôn luận không bị biến dạng. Thực tiễn quốc tế cũng cho thấy, không có quốc gia nào cho phép tự do ngôn luận vô giới hạn. Quyền này luôn đi kèm với các quy định pháp lý nhằm ngăn chặn hành vi kích động bạo lực, xâm phạm an ninh quốc gia hoặc gây tổn hại đến xã hội. Điều đó khẳng định một nguyên tắc chung: tự do ngôn luận không thể tách rời trách nhiệm và pháp luật.

     Để xây dựng môi trường thông tin lành mạnh, mỗi cá nhân cần nâng cao nhận thức, chủ động sàng lọc, kiểm chứng thông tin trước khi tiếp nhận và chia sẻ. Khi xã hội hình thành được “sức đề kháng” trước thông tin sai lệch, khi mỗi phát ngôn được đặt trong khuôn khổ của sự thật và trách nhiệm, thì tự do ngôn luận mới thực sự phát huy giá trị, góp phần củng cố niềm tin và tăng cường đồng thuận xã hội.