Năm 2026 siết chặt an toàn, vệ sinh lao động để bảo vệ sức khỏe người lao động
Từ đầu năm 2026, hệ thống quy định về an toàn, vệ sinh lao động tại Việt Nam bước vào giai đoạn siết chặt với nhiều điểm mới đáng chú ý, đặc biệt là việc tăng cường trách nhiệm của người sử dụng lao động và nâng mức xử phạt đối với các vi phạm. Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ khắc phục tình trạng thực thi chưa đồng đều kéo dài trong nhiều năm qua, đồng thời nâng cao chất lượng bảo vệ sức khỏe người lao động.
Trong thực tế, dù các quy định về khám sức khỏe định kỳ, khám bệnh nghề nghiệp và bảo đảm điều kiện làm việc an toàn đã tương đối đầy đủ, việc triển khai tại doanh nghiệp vẫn còn nhiều bất cập. Một số doanh nghiệp lớn đã chủ động đầu tư bài bản cho công tác chăm sóc sức khỏe người lao động, xây dựng hệ thống quản lý chuyên nghiệp và tuân thủ nghiêm túc các tiêu chuẩn. Tuy nhiên, ở nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, hoạt động này vẫn mang tính hình thức, đối phó.
Không ít nơi chỉ tổ chức khám sức khỏe định kỳ để hoàn tất thủ tục, thiếu chiều sâu trong đánh giá và theo dõi. Việc phát hiện sớm bệnh nghề nghiệp hoặc các nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe chưa được chú trọng đúng mức. Điều này tạo ra khoảng cách rõ rệt trong mức độ bảo vệ người lao động giữa các loại hình doanh nghiệp.
Ở góc độ quản lý, một bộ phận người sử dụng lao động vẫn xem chi phí cho an toàn, vệ sinh lao động là gánh nặng, nhất là trong bối cảnh sản xuất kinh doanh còn nhiều khó khăn. Chính nhận thức này khiến việc đầu tư cho công tác bảo vệ sức khỏe người lao động chưa được ưu tiên, dẫn đến những “khoảng trống” trong thực thi pháp luật.
Bước sang năm 2026, các quy định mới đã đặt ra yêu cầu cao hơn. Theo Thông tư 56/2025/TT-BYT (có hiệu lực từ ngày 15/2/2026), doanh nghiệp bắt buộc phải tổ chức khám sức khỏe cho người lao động trước khi bố trí việc làm, khám định kỳ và thực hiện tầm soát bệnh nghề nghiệp theo từng nhóm nguy cơ. Đây là bước chuyển từ cách làm đồng loạt sang tiếp cận có phân loại và đánh giá rủi ro cụ thể.
Điểm thay đổi quan trọng là hoạt động khám sức khỏe không còn mang tính thủ tục, mà phải gắn với quản lý dài hạn. Doanh nghiệp có trách nhiệm lập hồ sơ sức khỏe cá nhân cho từng người lao động, theo dõi liên tục và kịp thời điều chỉnh công việc khi phát hiện dấu hiệu bất thường. Đồng thời, việc quan trắc môi trường lao động cũng được siết chặt hơn. Các yếu tố nguy cơ như bụi, tiếng ồn, hóa chất phải được đo lường, lưu trữ và đánh giá thường xuyên nhằm làm cơ sở phòng ngừa bệnh nghề nghiệp.
Không chỉ dừng ở yêu cầu quản lý, chế tài xử phạt cũng được nâng lên đáng kể. Theo Nghị định 90/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế (có hiệu lực từ ngày 15/5/2026), mức phạt được tính theo số lượng lao động bị ảnh hưởng. Điều này đồng nghĩa với việc các vi phạm mang tính hệ thống có thể khiến doanh nghiệp đối mặt với mức phạt rất lớn, tạo áp lực buộc phải thay đổi cách thức quản trị.
Các chuyên gia nhận định, việc tăng chế tài không chỉ nhằm răn đe mà còn hướng tới thay đổi nhận thức của doanh nghiệp. Trong bối cảnh quy định pháp luật ngày càng chặt chẽ, doanh nghiệp không còn lựa chọn “làm cho có”. Thay vào đó, đầu tư cho sức khỏe người lao động cần được nhìn nhận như một chiến lược phát triển dài hạn.
Bảo đảm an toàn, vệ sinh lao động không chỉ là yêu cầu bắt buộc về pháp lý, mà còn là nền tảng cho năng suất, chất lượng nguồn nhân lực và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Khi sức khỏe người lao động được bảo vệ đúng mức, doanh nghiệp cũng chính là bên hưởng lợi lâu dài.