Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, trẻ em ngày càng tiếp cận sớm với điện thoại thông minh, mạng xã hội và trò chơi trực tuyến. Bên cạnh những tiện ích mang lại, thực trạng này cũng đang đặt ra nhiều vấn đề đáng lo ngại đối với gia đình và xã hội.
Thực tế cho thấy, tại nhiều khu dân cư, không khó để bắt gặp hình ảnh các em học sinh ngồi cạnh nhau nhưng mỗi em lại chăm chú vào một chiếc điện thoại, ít trò chuyện, ít vận động. Nhiều em có thói quen thức khuya chơi game hoặc lướt mạng xã hội, dẫn đến mệt mỏi, giảm tập trung trong học tập, thậm chí vẫn tìm cách sử dụng điện thoại trong giờ học. Kết quả khảo sát của nhóm nghiên cứu Trường Đại học Hải Dương cho thấy, 25,7% số học sinh được hỏi có dấu hiệu lệ thuộc nhẹ vào mạng xã hội, 11,8% ở mức trung bình và 4,7% ở mức nặng. Đáng chú ý, 79,3% học sinh giảm tập trung học tập, 73,9% không hoàn thành bài học và hơn 66% bị ảnh hưởng bởi bạo lực ngôn ngữ trên mạng.
Không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập, việc sử dụng mạng xã hội và trò chơi trực tuyến còn tác động đến nhận thức và hành vi của trẻ. Một số em có xu hướng bắt chước hành vi tiêu cực, dễ bị cuốn theo các trào lưu thiếu lành mạnh, lệch chuẩn trong ứng xử. Theo các chuyên gia, việc sử dụng thiết bị điện tử quá mức có thể gây ra nhiều hệ lụy về sức khỏe thể chất và tinh thần như: giảm thị lực, rối loạn giấc ngủ, suy giảm khả năng tập trung; về lâu dài có thể dẫn đến lo âu, trầm cảm và rối loạn hành vi. Bên cạnh đó, việc lạm dụng điện thoại còn khiến trẻ hạn chế giao tiếp xã hội, thiếu kỹ năng sống, dễ thu mình và nảy sinh biểu hiện tiêu cực.
Một trong những nguyên nhân của tình trạng này là do sự thiếu đồng hành, quan tâm từ gia đình. Trong cuộc sống hiện đại, nhiều bậc phụ huynh bận rộn, ít có thời gian chia sẻ, lắng nghe con cái. Khi thiếu sự kết nối, trẻ dễ tìm đến thế giới ảo như một cách giải tỏa cảm xúc, lâu dần dẫn đến lệ thuộc. Để khắc phục tình trạng trên, việc hạn chế trẻ sử dụng điện thoại và mạng xã hội không nên chỉ dựa vào cấm đoán cứng nhắc. Điều quan trọng là xây dựng sự gắn kết trong gia đình. Cha mẹ cần dành thời gian quan tâm, trò chuyện, định hướng cho con; đồng thời nêu gương trong việc sử dụng thiết bị điện tử.
Ở mỗi độ tuổi, cần có cách định hướng phù hợp. Với trẻ nhỏ, nên tăng cường các hoạt động vui chơi, giao tiếp trực tiếp. Với học sinh trung học, khuyến khích tham gia thể thao, sinh hoạt ngoại khóa, các hoạt động lành mạnh. Đối với học sinh lớn hơn, cần hướng dẫn sử dụng thiết bị đúng mục đích học tập, tránh sa đà vào giải trí. Bên cạnh đó, nhà trường và cộng đồng cũng cần phối hợp tạo ra nhiều sân chơi bổ ích như câu lạc bộ văn hóa, thể thao, nghệ thuật, giúp các em phát triển toàn diện và giảm dần sự phụ thuộc vào thiết bị điện tử.
Việc quản lý và định hướng sử dụng thiết bị điện tử cho trẻ em là trách nhiệm chung của gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Mỗi chúng ta hãy cùng quan tâm, đồng hành để giúp thế hệ trẻ phát triển lành mạnh, an toàn trong môi trường số.