Cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, điện thoại thông minh và các dịch vụ ngân hàng điện tử ngày càng được sử dụng phổ biến trong đời sống. Tuy nhiên, đây cũng là điều kiện để các đối tượng xấu lợi dụng thực hiện hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Một trong những thủ đoạn thường gặp hiện nay là gọi điện giả danh cơ quan nhà nước, công an, tòa án, viện kiểm sát, cơ quan thuế, bảo hiểm xã hội hoặc nhân viên ngân hàng.
Các cuộc gọi lừa đảo thường bắt đầu bằng việc đối tượng tự giới thiệu là cán bộ của một cơ quan, đơn vị có thẩm quyền. Chúng có thể đọc đúng họ tên, số căn cước công dân, địa chỉ hoặc một số thông tin cá nhân của người nghe để tạo lòng tin. Sau đó, đối tượng đưa ra những thông báo gây lo lắng như: người dân có liên quan đến một vụ án, đang nợ tiền, có vi phạm giao thông, chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế, hồ sơ bảo hiểm có vấn đề hoặc tài khoản ngân hàng đang bị khóa.
Khi người nghe tỏ ra lo lắng, đối tượng tiếp tục yêu cầu làm theo hướng dẫn để “xác minh”, “đối chiếu thông tin”, “hủy lệnh xử lý” hoặc “tránh bị phạt”. Đây chính là bước các đối tượng tìm cách lấy thông tin hoặc chiếm đoạt tiền.
Một thủ đoạn phổ biến khác là giả danh nhân viên ngân hàng. Đối tượng thông báo tài khoản của khách hàng có giao dịch bất thường, thẻ ngân hàng sắp hết hạn, tài khoản cần cập nhật sinh trắc học hoặc được hoàn tiền, nhận quà tặng. Sau đó, chúng yêu cầu người dân cung cấp số tài khoản, số thẻ, ngày hết hạn, mã bảo mật, mật khẩu hoặc mã OTP.
Có trường hợp đối tượng gửi đường link giả mạo có giao diện giống website ngân hàng, cổng dịch vụ công hoặc ứng dụng của cơ quan nhà nước. Khi người dân truy cập và nhập thông tin, dữ liệu sẽ được chuyển đến đối tượng lừa đảo. Cũng có trường hợp chúng yêu cầu cài đặt một ứng dụng lạ để “hỗ trợ xác minh”. Thực chất, ứng dụng này có thể cho phép đối tượng theo dõi, điều khiển điện thoại hoặc đọc tin nhắn chứa mã OTP.
Một số đối tượng còn sử dụng hình thức gọi video, gửi hình ảnh giấy tờ, quyết định giả hoặc chuyển cuộc gọi qua nhiều người tự xưng là cán bộ điều tra, kiểm sát viên, luật sư, nhân viên ngân hàng. Việc tạo ra một “kịch bản” có nhiều người tham gia khiến nạn nhân tin rằng mình đang làm việc với cơ quan chức năng thật.
Đặc điểm chung của các cuộc gọi này là luôn tạo áp lực về thời gian, yêu cầu người nghe phải thực hiện ngay, không được kể cho người khác biết hoặc không được đến trực tiếp cơ quan để xác minh. Đối tượng có thể đe dọa nếu không chuyển tiền hoặc không cung cấp thông tin thì sẽ bị bắt, bị phạt, phong tỏa tài khoản hoặc xử lý hình sự.
Người dân cần ghi nhớ rằng, các cơ quan nhà nước không giải quyết vụ việc bằng cách yêu cầu người dân chuyển tiền vào tài khoản cá nhân qua điện thoại. Cơ quan công an, tòa án, viện kiểm sát, cơ quan thuế và các cơ quan chức năng không yêu cầu người dân cung cấp mật khẩu, mã OTP hoặc cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc để phục vụ xác minh.
Đối với ngân hàng, nhân viên ngân hàng không yêu cầu khách hàng đọc mã OTP, mật khẩu đăng nhập, mã PIN hoặc mã bảo mật thẻ qua điện thoại. Khi cần kiểm tra thông tin, người dân nên chủ động gọi đến số tổng đài được công bố trên website chính thức, ứng dụng ngân hàng hoặc mặt sau thẻ; tuyệt đối không sử dụng số điện thoại do người gọi cung cấp nếu chưa xác minh.
Để phòng tránh lừa đảo, người dân cần thực hiện một số nguyên tắc sau:
Thứ nhất, luôn giữ bình tĩnh khi nhận được cuộc gọi thông báo có vấn đề liên quan đến tài khoản, giấy tờ hoặc trách nhiệm pháp lý. Không vì lo sợ bị phạt, bị bắt hoặc mất tiền mà làm theo yêu cầu của người gọi.
Thứ hai, không cung cấp thông tin cá nhân, số căn cước công dân, số tài khoản, số thẻ, mật khẩu, mã OTP, mã PIN và mã bảo mật cho bất kỳ ai qua điện thoại, tin nhắn hoặc đường link không rõ nguồn gốc.
Thứ ba, không truy cập các đường link lạ, không tải ứng dụng từ nguồn không chính thức và không cho người khác điều khiển điện thoại từ xa. Khi có yêu cầu cập nhật thông tin, người dân cần tự mở ứng dụng chính thức hoặc đến trực tiếp cơ quan, ngân hàng để được hướng dẫn.
Thứ tư, chủ động xác minh thông tin. Nếu người gọi tự xưng là cán bộ công an, tòa án, cơ quan thuế hoặc ngân hàng, người dân có thể ghi lại tên, đơn vị công tác, nội dung trao đổi rồi trực tiếp liên hệ với cơ quan đó qua số điện thoại chính thức hoặc đến trụ sở để kiểm tra.
Thứ năm, thường xuyên kiểm tra biến động số dư tài khoản, cài đặt thông báo giao dịch và bảo mật nhiều lớp. Không sử dụng chung một mật khẩu cho nhiều tài khoản; hạn chế công khai thông tin cá nhân, hình ảnh giấy tờ tùy thân trên mạng xã hội.
Nếu không may đã cung cấp thông tin hoặc chuyển tiền cho đối tượng nghi lừa đảo, người dân cần lập tức liên hệ với ngân hàng để yêu cầu khóa tài khoản, khóa thẻ hoặc hỗ trợ ngăn chặn giao dịch. Đồng thời, cần lưu giữ số điện thoại, tin nhắn, đường link, hình ảnh, nội dung trao đổi và trình báo ngay với cơ quan công an gần nhất.
Mỗi người dân hãy chủ động nâng cao cảnh giác, bảo vệ thông tin cá nhân và tài sản của mình. Khi nhận được cuộc gọi bất thường, cần nhớ: không vội tin, không cung cấp thông tin bảo mật, không truy cập đường link lạ, không cài đặt ứng dụng không rõ nguồn gốc, không chuyển tiền và luôn xác minh qua kênh chính thức.
Chỉ một phút mất cảnh giác có thể dẫn đến thiệt hại lớn. Vì vậy, nâng cao hiểu biết, bình tĩnh xử lý và chủ động xác minh chính là biện pháp thiết thực để phòng ngừa các thủ đoạn lừa đảo qua điện thoại trong cộng đồng.